Wpisy

9 nawyków, przez które jesteś biedny

9 nawyków ludzi biednych

Chcesz wyrwać się z błędnego koła biedy i osiągnąć stabilizację finansową? 

Chociaż ubóstwo może być spowodowane problemami systemowymi i nierównościami ekonomicznymi, są też rzeczy, które możesz robić, i to one utrzymują Ciebie w kręgach biedy. 

Dobrą wiadomością jest to, że identyfikując i przełamując te nawyki, możesz przejąć kontrolę nad swoją finansową przyszłością. 

Oto 9 typowych nawyków, które mogą powodować Twój stany ubóstwa, wraz z praktycznymi krokami, które możesz podjąć, aby się od nich uwolnić:

1. Wydatki przekraczające Twoje możliwości

Życie ponad stan, czy to poprzez zadłużenie na karcie kredytowej, czy kupowanie przedmiotów, na które cię nie stać, może prowadzić do finansowego obciążenia i długotrwałego ubóstwa. 

Aby przełamać ten nawyk, zacznij żyć w ramach swojego budżetu i oszczędzać na duże zakupy, zamiast polegać na kredycie.

2. Brak oszczędzania na wypadek sytuacji awaryjnych.

Bez zabezpieczenia na nieoczekiwane wydatki istnieje większe prawdopodobieństwo, że popadniesz w długi lub kryzys finansowy. 

Zacznij od odkładania co miesiąc niewielkiej sumy pieniędzy na fundusz awaryjny.

3. Zaniedbywanie edukacji i rozwoju osobistego.

Brak wykształcenia i umiejętności może ograniczać możliwości zatrudnienia i potencjał zarobkowy. 

Zainwestuj w siebie poprzez edukację i rozwój osobisty, aby zwiększyć swój potencjał zarobkowy.

4. Pozostawanie w nisko płatnej pracy.

Wykonywanie stałej pracy może być wygodne, ale może nie zapewniać stabilności finansowej, której potrzebujesz. 

Poszukaj możliwości awansu na obecnym stanowisku lub rozważ zmianę pracy, aby zwiększyć swój potencjał zarobkowy.

5. Impulsywne wydatki.

Zakupy pod wpływem impulsu, niezależnie od tego, czy są duże, czy małe, mogą się sumować i negatywnie wpłynąć na Twoje finanse.

Uważaj podczas robienia zakupów i rozważ odczekanie 24 godzin przed dokonaniem dużego zakupu, aby upewnić się, że jest to coś, czego naprawdę potrzebujesz.

6. Brak zarządzania długiem.

Niezarządzany dług, taki jak zadłużenie z tytułu kart kredytowych lub pożyczki osobiste, może szybko wymknąć się spod kontroli i ograniczyć twoją wolność finansową. 

Ustal priorytet spłaty długu o wysokim oprocentowaniu i opracuj plan zarządzania przyszłym długiem.

7. Brak budżetu.

Śledzenie wydatków i podejmowanie świadomych decyzji finansowych może być trudne. 

Zacznij od śledzenia miesięcznych wydatków i tworzenia budżetu na podstawie dochodów i wydatków.

8. Brak inwestowania w aktywa.

Chociaż oszczędzanie pieniędzy jest niezbędne, ważne jest również inwestowanie w aktywa, takie jak akcje, kryptowaluty, złoto lub nieruchomości, aby z czasem powiększać swoje bogactwo. 

Zacznij od zbadania opcji inwestycyjnych i zasięgnięcia porady doradcy finansowego.

9. Otaczanie się nieodpowiednimi ludźmi.

Otaczanie się ludźmi, którzy podejmują złe decyzje finansowe lub zniechęcają do oszczędzania i inwestowania, może mieć wpływ na twoje własne nawyki finansowe. 

Szukaj pozytywnych i wspierających relacji z osobami, dla których priorytetem jest stabilność finansowa i sukces.

Uwolnienie się od tych nawyków wymaga wysiłku i dyscypliny, ale efekt końcowy w postaci poprawy stabilności finansowej i sukcesu jest tego wart. 

Zacznij od zidentyfikowania obszarów, w których możesz się poprawić i podjęcia małych, osiągalnych kroków w kierunku przełamania tych nawyków. Wytrwale dążąc do celu możesz pokonać biedę i osiągnąć sukces finansowy.

Podziel się tym wpisem z kimś, kto tego potrzebuje.

Zostaw komentarz, jeżeli masz jakieś spostrzeżenia.


Uwaga: pisanie wspomagane przez AI.

Najpopularniejsze kryptowaluty, które mogą wzrosnąć 1000-krotnie w 2023 roku

Najpopularniejsze kryptowaluty, które mogą wzrosnąć nawet 1000-krotnie

Co to są kryptowaluty?

Kryptowaluty to cyfrowe lub wirtualne aktywa używane jako środek wymiany towarów i usług, podobnie jak tradycyjna waluta fiducjarna. Kryptowaluty oparte są na technologii rozproszonej księgi rachunkowej, zwanej łańcuchem bloków. Wykorzystują kryptografię do zabezpieczania transakcji finansowych, kontroli tworzenia nowych jednostek i weryfikacji transferu aktywów.

Rynek kryptowalut to zbiór wszystkich kryptowalut i powiązanych z nimi aktywów oraz giełd, na których są one przedmiotem obrotu. Rynek kryptowalut jest bardzo niestabilny, ponieważ ceny zarówno szybko rosną i spadają. Rynek jest w dużej mierze nieuregulowany, chociaż niektóre kraje i jurysdykcje wprowadziły regulacje.

Historia kryptowalut

Pierwsza kryptowaluta, Bitcoin, została stworzona przez anonimową osobę lub grupę ludzi, znaną jako Satoshi Nakamoto w 2008 roku. Od tego czasu powstało wiele innych kryptowalut, niektóre z nich szybko zyskując popularność.

Potencjalnych korzyści z inwestowania w kryptowaluty jest wiele. 

Transakcje są:
– bezpieczne,
– anonimowe
– peer-to-peer.

Opłaty transakcyjne są często minimalne, a płatności można wysyłać w dowolnym miejscu i czasie, bez konieczności zatwierdzenia. Co więcej, niektóre kryptowaluty mają potencjał osiągnięcia 1000-krotnej wartości, oferując inwestorom możliwość generowania dużych zwrotów z inwestycji.

Najlepsze kryptowaluty do analizy w 2023 roku wg. Sajjad Hussain, eksperta ds. kryptografii

1. Ethereum (ETH)

Ethereum jest drugą co do wielkości kryptowalutą pod względem kapitalizacji rynkowej. Jako pierwsza duża kryptowaluta, która wprowadziła inteligentne kontrakty, Ethereum stało się platformą do tworzenia rozproszonych aplikacji lub „dappów”. 
Ethereum umożliwia również użytkownikom tworzenie własnych tokenów cyfrowych, które mogą być wykorzystywane do obsługi szerokiej gamy aplikacji. Dzięki ogromnej sieci użytkowników i programistów Ethereum ma dobrą pozycję do zdobycia znacznej części rozwijającego się rynku kryptowalut. 
Oczekuje się, że dzięki swojej dużej sieci Ethereum odnotuje stały wzrost wartości w ciągu najbliższych kilku lat i jest jednym z głównych pretendentów do osiągnięcia 1000-krotnego zwrotu z inwestycji.

2. Binance Coin (BNB)

Binance Coin (BNB) to cyfrowa waluta emitowana przez popularną giełdę kryptowalut Binance. Posiadając BNB, użytkownicy mogą uzyskać obniżone opłaty transakcyjne podczas handlu na Binance, a także wiele innych usług. 
W ostatnim roku Binance odnotowało gwałtowny wzrost, stając się jedną z najlepszych giełd kryptowalut na świecie. Dzięki ścisłemu powiązaniu z giełdą Binance i jej licznymi usługami, BNB ma dobrą pozycję, aby czerpać korzyści z rozwoju giełdy i powiązanych z nią usług. 
Oznacza to, że BNB ma duże szanse na osiągnięcie dużych zwrotów w przyszłości.

3. Cardano (ADA)

Cardano (ADA) to zdecentralizowana publiczna platforma typu blockchain, której celem jest świadczenie bezpiecznych, skalowalnych i niezawodnych usług finansowych. Zapewnia również narzędzia dla programistów do tworzenia inteligentnych kontraktów i dappów, które umożliwiają świadczenie usług finansowych w obszarach o ograniczonym dostępie do tradycyjnych instrumentów finansowych. 
Cardano odnotowało znaczny wzrost kapitalizacji rynkowej w ciągu ostatniego roku i staje się coraz bardziej popularne wśród traderów. 
Dzięki swoim innowacyjnym funkcjom Cardano ma potencjał dalszego wzrostu w ciągu najbliższych kilku lat i jest głównym pretendentem do osiągnięcia 1000-krotnego zwrotu.

4. Polkadot (DOT) 

Polkadot (DOT) to publiczna platforma blockchain zaprojektowana w celu ułatwienia komunikacji między łańcuchami i interoperacyjności między różnymi sieciami. Jego unikalne funkcje pozwalają programistom tworzyć aplikacje bez martwienia się o infrastrukturę bazową.
Polkadot odnotował szybki wzrost w ciągu ostatniego roku ze względu na swoje unikalne cechy i stał się popularnym wyborem wśród inwestorów.
Dzięki rosnącemu zapotrzebowaniu i potencjale łączenia różnych sieci blockchain, Polkadot ma potencjał dalszego wzrostu i jest jednym z najlepszych kandydatów do osiągnięcia 1000-krotnego zwrotu z inwestycji.

5. Bitcoin (BTC)

Bitcoin (BTC) to pierwsza na świecie zdecentralizowana waluta cyfrowa i najczęściej stosowana kryptowaluta. Jest często reklamowany jako alternatywna forma pieniądza i odnotował niezwykły wzrost w ostatniej dekadzie. Dzięki zdecentralizowanemu charakterowi i rosnącej akceptacji głównego nurtu Bitcoin stał się złotym standardem kryptowalut i oczekuje się, że jego wartość będzie nadal rosła. Dzięki dużej sieci i ciągłym innowacjom technologicznym Bitcoin prawdopodobnie osiągnie niezwykłe zwroty w ciągu najbliższych kilku lat i jest jednym z głównych pretendentów do osiągnięcia 1000-krotnego zwrotu z inwestycji.

6. ChainLink (LINK) 

ChainLink (LINK) to sieć Oracle, która zapewnia programistom łatwy sposób łączenia zewnętrznych źródeł danych i inteligentnych kontraktów. Został zaprojektowany, aby wypełnić lukę między tradycyjnymi systemami inteligentnych kontraktów opartymi o sieć blockchain.
Innowacyjna platforma odnotowała znaczny wzrost w ciągu ostatniego roku i staje się coraz bardziej popularna wśród traderów. Dzięki swoim unikalnym funkcjom i potencjale wzrostu, ChainLink ma potencjał dalszego wzrostu wartości i jest jednym z głównych pretendentów do osiągnięcia 1000-krotnego zwrotu z inwestycji.

Ryzyko związane z inwestowaniem w kryptowaluty

Inwestycje w kryptowaluty mogą być niezwykle ryzykowne. Rynki kryptowalut są stosunkowo nowe, co czyni je szczególnie wrażliwymi na wahania rynkowe i zmienność. 
Ponadto giełdy kryptowalut wciąż borykają się z niepewnością regulacyjną, a poziom bezpieczeństwa giełd i portfeli jest bardzo zróżnicowany. Inwestorzy powinni wziąć pod uwagę kilka kluczowych ryzyk związanych z inwestowaniem w kryptowaluty:

  1. Zmienność.
    Kryptowaluty, jak każda klasa aktywów, podlegają fluktuacjom rynkowym i zmienności cen. Ceny mogą się szybko zmieniać z powodu wiadomości, naruszeń bezpieczeństwa, zmian regulacyjnych i ryzyka płynności.
  2. Bezpieczeństwo.
    Giełdy i portfele kryptowalut są podatne na kradzieże i oszustwa. Kradzież kryptowalut jest jednym z głównych zagrożeń związanych z inwestowaniem w wirtualne aktywa, ponieważ hakerzy mogą wykorzystywać złośliwe oprogramowanie do uzyskiwania dostępu do portfeli i kont giełdowych.
  3. Ryzyka regulacyjne.
    Inwestycje w kryptowaluty pozostają w dużej mierze nieuregulowane, co utrudnia rządom ochronę konsumentów lub regulowanie ruchów rynkowych. Zmiany w przepisach mogą drastycznie wpłynąć na wartość kryptowaluty.

Porównanie ryzyka w stosunku do tradycyjnych inwestycji

W porównaniu z tradycyjnymi inwestycjami, takimi jak akcje, obligacje i inne towary, głównym ryzykiem związanym z inwestowaniem w kryptowaluty jest zmienność i brak głębokości rynku. 
Ceny kryptowalut mogą się szybko zmieniać, a płynność często jest ograniczona, co może utrudniać wypłatę środków z giełdy. Natomiast tradycyjne inwestycje są bardziej płynne, z ugruntowanymi i dojrzałymi rynkami o wysokiej płynności i większej liczbie opcji handlowych. 
Ponadto tradycyjne inwestycje są regulowane przez agencje rządowe i zapewniają inwestorom dodatkową ochronę.

Metody zarządzania ryzykiem

W celu zmniejszenia ryzyka związanego z inwestowaniem w kryptowaluty, inwestorzy powinni podjąć następujące kroki:

  • Dywersyfikuj.
    Nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka. Rozważ inwestowanie w różne kryptowaluty, aby zdywersyfikować swój portfel i ograniczyć ryzyko.
  • Ustal zasady handlu.
    Ustal zasady, kiedy kupować i sprzedawać, a także kiedy osiągać zyski lub ograniczać straty.
  • Analizuj.
    Przeprowadź dokładne badania i przeczytaj recenzje przed wyborem giełdy kryptowalut i skorzystaj z giełdy, której ufasz.
  • Używaj portfela zewnętrznego.
    Przechowuj część zapasów na portfelu zewnętrznym (bez połączenia z Internetem), aby zmniejszyć ryzyko kradzieży.
  • Uważaj na programy „zbyt piękne, aby były prawdziwe”.
    Uważaj na oferty, które obiecują coś, co wydaje się być zbyt piękne, aby mogło być prawdziwe.
  • Ograniczaj strat.
    Nie kupuj więcej, niż możesz stracić.
  • Zrozum podatki.
    Kryptowaluty podlegają podatkom, więc pamiętaj o swoich obowiązkach i skontaktuj się z wykwalifikowanym księgowym, aby uzyskać więcej informacji.

Jak kupować i sprzedawać kryptowaluty?

  1. Wybierz giełdę kryptowalut.
    Wybierz giełdę, która jest niezawodna, bezpieczna i posiada kryptowaluty, które chcesz kupić/sprzedać. Weź pod uwagę reputację giełdy, jej opłaty i opinie użytkowników.
  2. Utwórz konto.
    Po wybraniu giełdy utwórz konto i zweryfikuj swoją tożsamość.
  3. Wpłać środki.
    Po zweryfikowaniu konta będziesz musiał zdeponować walutę fiducjarną (taką jak PLN, USD lub EUR), aby zapłacić za kryptowaluty.
  4. Kupuj/sprzedawaj swoje kryptowaluty.
    Teraz możesz kupować lub sprzedawać swoje kryptowaluty. Wprowadź żądaną kwotę i wybierz typ kryptowaluty, którą chcesz kupić lub sprzedać.
  5. Wypłać swoje środki.
    Po zakupie, sprzedaniu kryptowalut przenieś je do bezpiecznego portfela.

Lista zaufanych giełd do inwestowania w kryptowaluty

  1. Coinbase.
    Coinbase to jedna z największych i najpopularniejszych giełd kryptograficznych, oferująca bezpieczeństwo i wiarygodność.
  2. Binance.
    Binance to najbardziej popularna giełda kryptowalut, która oferuje szeroką gamę kryptowalut, niskie opłaty i elastyczne opcje handlowe.
  3. Kraken.
    Kraken to jedna z najstarszych i największych giełd kryptograficznych, charakteryzująca się wysoką płynnością, zaawansowanymi funkcjami handlowymi i bezpieczeństwem na poziomie instytucjonalnym.
  4. Zonda.
    Pierwsza polska giełda kryptowalut
  5. Bitstamp: Bitstamp to regulowana giełda kryptograficzna z zaawansowanymi funkcjami handlowymi. Jest świetny dla tych, którzy szukają bezpiecznej i zgodnej platformy.

Wskazówki dotyczące bezpiecznego handlu

  1. Skorzystaj z zaufanej giełdy.
    Upewnij się, że korzystasz z renomowanej i bezpiecznej giełdy. Zawsze sprawdzaj funkcje bezpieczeństwa, takie jak uwierzytelnianie dwuskładnikowe i bezpieczne portfele.
  2. Wykonaj kopię zapasową portfela.
    Zawsze twórz kopię zapasową portfela, aby zapobiec utracie danych w przypadku awarii sprzętu lub złośliwych ataków.
  3. Używaj silnych haseł.
    Twórz silne i unikalne hasła do swoich kont i portfeli, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo.
  4. Przeczytaj zasady i warunki wymiany.
    Pamiętaj, aby przeczytać warunki wymiany przed zarejestrowaniem się.
  5. Zarządzaj ryzykiem.
    Pamiętaj, aby zarządzać ryzykiem i regularnie monitorować swoje portfele.

Strategia inwestycyjna i zarządzanie portfelem

  1. Analizy.
    Inwestowanie w kryptowaluty to ryzykowna inwestycja. Przed zainwestowaniem zbadaj rynek i cenę danej kryptowaluty, użyteczność, technologię, na której jest oparta, oraz zespół programistów, aby upewnić się, że projekt ma duży potencjał długoterminowego wzrostu.
  2. Dywersyfikacja.
    Inwestowanie w wiele monet może zmniejszyć ryzyko, rozkładając je na kilka różnych projektów. Inwestowanie w wybrane kryptowaluty o ugruntowanej pozycji i projekty z dużą użytecznością może zapewnić lepsze zwroty niż inwestowanie tylko w jedną.
  3. Ramy czasowe.
    Kryptowaluty to inwestycja długoterminowa. Zwykle potrzeba trochę czasu, aby projekty dojrzał, a wartość kryptowaluty wzrosła. Ustalenie długoterminowych ram czasowych inwestycji na co najmniej rok może pomóc powstrzymać inwestorów przed niecierpliwością i podejmowaniem pochopnych decyzji.
  4. Monitorowanie portfela.
    Inwestorzy powinni okresowo przeglądać swoje portfele i śledzić zmiany wartości swoich kryptowalut za pomocą narzędzia do śledzenia portfela, takiego jak CoinMarketCap.
  5. Zrównoważenie portfela.
    Jeśli wartość kryptowalut w portfelu znacznie się zmieni, inwestorzy mogą chcieć zrównoważyć swój portfel, sprzedając niektóre kryptowaluty i kupując inne, aby przywrócić pożądaną alokację aktywów.

Jeżeli masz pytania, napisz w komentarzu.

Jeżeli uważasz, że ten artykuł jest wartościowy, udostępnij.

Czy warto inwestować w obligacje skarbowe?

Czy warto inwestować w obligacje skarbowe?

Obligacje skarbowe są bezpiecznym instrumentem inwestycyjnym, ponieważ państwo jest w stanie (prawie) zawsze spłacić swoje zobowiązania finansowe.

Wojna lub zmiany ustrojowe mogą spowodować, że obligacje skarbowe nie będą spłacone.

Najnowsze  dane GUS podają inflację za marzec 2023 roku na poziomie 16,2%. Przy tak wysokim poziomie wskaźnika utraty siły nabywczej pieniądza, rozsądne wydaje się poszukiwanie sposobu na ochronę własnych oszczędności przed drastycznym spadkiem wartości.

Trzymanie ich na kontach bankowych lub “w skarpecie“ to zdecydowanie nie jest dobry pomysł. W obecnej sytuacji najlepszym rozwiązaniem wydaje się być inwestowanie.

Każda forma inwestowania wiąże się z ryzykiem. Im większy potencjalny zysk, tym ryzyko wzrasta.

Za najbardziej ryzykowne inwestycje uważa się startupy i giełdowe instrumenty pochodne.

Za najbardziej bezpieczne uważa się lokaty bankowe i wspomniane obligacje skarbowe emitowane przez Ministerstwo Finansów. Nie wspominam tutaj o inwestycjach alternatywnych takich jak złoto i diamenty.

Co to są obligacje skarbowe?

Obligacje skarbowe są to długi zaciągane przez państwo na określony czas, w celu pozyskania pieniędzy na finansowanie swojej działalności. Są to instrumenty dłużne emitowane przez Ministerstwo Finansów, a ich wykup odbywa się zazwyczaj po kilku lub kilkunastu latach.

Oprocentowanie obligacji skarbowych zależy od okresu, na jaki zostały wyemitowane oraz od sytuacji na rynku finansowym. Im dłuższy okres, na jaki wyemitowane są obligacje, tym zazwyczaj wyższe oprocentowanie.

Prawo do emitowania obligacji skarbowych ma wyłącznie Skarb Państwa. Zakup obligacji skarbowych jest udostępniony dla:

  • – osób fizycznych;
  • – stowarzyszeń;
  • – inne niż stowarzyszenia organizacje społeczne i zawodowe;
  • – fundacje wpisane do rejestru sądowego.

Ceny obligacji

Jedna obligacja kosztuje 100 zł. Jest to cena emisyjna i koszt pierwszego zakupu. Obligację można również sprzedać po cenie transakcyjnej. Obowiązuje ona w trakcie czasu trwania okresu obligacji. Cena ta nie powinna być niższa niż cena emisyjna.

Obligacje skarbowe różnią się między sobą:

  • – czasem trwania,
  • – rodzajem (zmienne/stałe)
  • – wysokością oprocentowania,
  • – sposobem kapitalizacji odsetek,
  • – częstotliwością wypłaty odsetek.

Rodzaje obligacji

  1. Oszczędnościowe obligacje 3-miesięczne stałoprocentowe (OTS)
  2. Zmiennoprocentowe, Referencyjne obligacje roczne (ROR)
  3. Obligacje 12-miesięczne premiowe,
  4. Oszczędnościowe, referencyjne obligacje 2-letnie stałoprocentowe (DOR)
  5. Oszczędnościowe obligacje 3-letnie zmiennoprocentowe (TOZ)
  6. Oszczędnościowe obligacje 3-letnie stałoprocentowe (TOS)
  7. Oszczędnościowe obligacje 4-letnie indeksowane inflacją (COI)
  8. Rodzinne Oszczędnościowe obligacje 6-letnie indeksowane inflacją (ROS)
  9. Emerytalne Oszczędnościowe obligacje 10-letnie indeksowane inflacją (EDO)
  10. Rodzinne Oszczędnościowe obligacje 12-letnie indeksowane inflacją (ROD)

Każda z obligacji ma ustalony termin wykupu. Najkrócej wynosi on 3 miesiące, a najdłużej – 12 lat. Pamiętajmy jednak, że inwestowanie w każdą z tych obligacji możemy zakończyć przed czasem. Dlatego kierowanie się przy wyborze obligacji wyłącznie jej terminem nie jest dobrym pomysłem.

Poniżej tabela z zestawieniem oprocentowania.

Nazwa obligacjiCzas trwania obligacjiOprocentowanieWypłata odsetek
OTS3 miesiącestałe – obecnie 3%Przy wykupie
ROR 1 rokzmienne, naliczane co miesiąc wg stopy referencyjnej NBPco miesiąc
POS1 rokstałe – 1,5% + ewentualna premiaPrzy wykupie
DOS2 lata6,85% w pierwszym miesiącu, póżniej stopa referencyjna NBPco miesiąc
TOZ3 lata2,10% w pierwszym okresie 6-miesięcznym, później WIBOR 6Mco 6 miesięcy
TOS3 lata6,85% przez cały okresPrzy wykupie
COI4 lata7% w pierwszym roku w każdym następnym 1% + inflacjaco roku
ROS6 lat7,2% w pierwszym roku, w każdym następnym 1,5% + inflacjaPrzy wykupie
EDO10 lat7,25% w pierwszym roku, w każdym następnym 1,25% + inflacjaPrzy wykupie
ROD12 lat7,5% w pierwszym roku, w każdym następnym 1,5% + inflacjaPrzy wykupie

UWAGA: Tabela została przygotowana na podstawie informacji z dnia 17.04.2023 roku.

Jak kupić obligacje skarbowe?

Obligacje skarbowe można kupić:

• w dowolnym momencie przez Internet w za pośrednictwem serwisu

obligacjeskarbowe.pl lub bezpośrednio na stronach:

www.zakup.obligacjeskarbowe.pl , 

www.pkobp.obligacjeskarbowe.pl,

 www.pekao.com.pl/obligacje-skarbowe 

i w aplikacji mobilnej PeoPay,

• przez telefon:
PKO Bank Polski 0 801 310 210 lub (81) 535 66 55,
Bank Polska Kasa Opieki S.A. (22) 591 22 00.

• w Punktach Sprzedaży Obligacji PKO Banku Polskiego lub Biura Maklerskiego PKO BP.

• w Punktach Sprzedaży Obligacji w oddziałach Banku Pekao S.A. lub Biura Maklerskiego Pekao S.A.

Czy od obligacji należy zapłacić podatek Belki?

Od zysków z obligacji musimy zapłacić podatek od zysków kapitałowych, nazywany podatkiem Belki. Podatek wynosi 19% naszych zysków i płacimy go w momencie wypłaty odsetek. 

  • w przypadku obligacji 10-letnich EDO będzie to miało miejsce po 10 latach inwestowania, 
  • w obligacjach ROS (6-letnich) będzie to po 6 latach, 
  • a przy obligacjach ROD (12-letnich) – po 12 latach.

W kolejnym roku pracuje cały pierwotnie wpłacony kapitał oraz 100% odsetek wypracowanych w poprzednim roku. To dodatkowo poprawia wynik inwestycyjny. Podatek jest w praktyce odroczony aż do momentu wykupienia obligacji lub w momencie przedterminowego wykupu.

Wśród obligacji antyinflacyjnych wyjątkiem jest obligacja 4-letnia, która wypłaca odsetki co roku. Wówczas podatek od tych odsetek pobierany jest co rok. Podatek odprowadzany jest za nas. Po zakończeniu inwestycji otrzymamy kwotę pomniejszoną o podatek.

Nie musimy wykazywać tych zysków w rocznym rozliczeniu.

Daj znać w komentarzu czy ten artykuł był dla Ciebie pomocny i czy jeszcze coś by się przydało.

Jak i gdzie przechowywać złote monety i sztabki?

Jak i gdzie przechowywać złote monety i sztabki?

To, że warto kupować złoto systematycznie tworząc bogactwo już pisałam.

Złoto tworzy bezpieczną przystań, stajemy się niezależni od systemów bankowych i mamy prawdziwy pieniądz. Jednak wielu osobom rodzi się pytanie: jak i gdzie je przechowywać?

Dopóki nie mieliśmy okazji inwestować w złoto wyobrażenia o wielkości sztabek złota pochodzą często z filmów, gdzie są pokazywane wielkie i ciężkie sztaby. Tymczasem pokazywane złoto to sztaby używane przez banki centralne państw do tworzenia rezerw w złocie. Takie sztaby ważą najczęściej 400 uncji, czyli 12,44 kg.

Inwestorzy zdecydowanie częściej wybierają znacznie mniejsze sztabki, które łatwiej jest przechowywać i łatwiej jest ewentualnie sprzedać. Najbardziej popularne sztabki o wadze 1 uncji trojańskiej (czyli ok. 31,1 g wagi) mają wymiary prostopadłościanu 22 mm x 38 mm i grubości nieco ponad 2 mm.

Złota moneta o wadze 1 uncji to krążek o średnicy ok. 32 mm i grubości nie więcej niż 3 mm.

To pokazuje, że nie musimy posiadać wielkich przestrzeni, aby takie złoto przechowywać.

Najpopularniejsze sposoby przechowywania złota

  • dom,

  • bankowa skrytka depozytowa,

  • przechowywanie w zewnętrznej firmie magazynowej

DOM

Przechowywanie złota w kruszcu w domu jest dobrze znaną, starą metodą, ale wiąże się z większym ryzykiem. Ponieważ przeciętny dom nie ma takiego samego fizycznego zabezpieczenia, jakie miałby typowy bank lub firma magazynowa.

Jednak złoto ma być dla nas zabezpieczeniem. Dlatego też powinniśmy mieć je pod ręką, gdy będziemy musieli szybko skorzystać ze swoich rezerw w złocie.

Przechowując złoto w domu powinniśmy przestrzegać czterech zasad

  1. Wybierz odpowiednie miejsce. Złoto powinno być przechowywane w miejscu, które jest trudno dostępne dla osób trzecich. Jeśli zdecydujesz się przechowywać złoto w domu, upewnij się, że jest to miejsce trudne do znalezienia i zabezpieczone przed wścibskimi spojrzeniami. Skrytek w domu jest całe mnóstwo. Podłoga, ściana, torebki z artykułami spożywczymi, sejf, drzewo w ogródku.
  2. Użyj zabezpieczeń. Złoto powinno być przechowywane w specjalnym pojemniku, takim jak worek, słoik lub pudełko, aby nie można było uszkodzić.
  3. Nie mów nikomu. Nie powinieneś mówić nikomu o swoim złocie, zwłaszcza osobom, którym nie ufasz. Zachowanie dyskrecji jest kluczowe w przypadku przechowywania cennych przedmiotów w domu.
  4. Regularnie sprawdzaj swoje złoto. Powinieneś regularnie sprawdzać swoje złoto, aby upewnić się, że jest w dobrym stanie i że nic się z nim nie stało.

Skrytka bankowa

Skrytka bankowa to chyba najpopularniejszy sposób przechowywania złota. Banki oferują swoim klientom skrytki (czasami równie kasety bankowe) nazywane również depozytowymi, w których można przechowywać swoje wartościowe przedmioty.

Przedmioty to słowo kluczowe, bo zgodnie z prawem w skrytkach bankowych nie wolno przechowywać pieniędzy, które są aktualnie w obiegu. Zawartość skrytki bankowej jest tajemnicą i klient nie musi jej ujawniać pracownikowi banku. Nie mniej najczęściej jest proszony o określenie kategorii rzeczy, które będą w niej przechowywane oraz szacunkowej wartości, na podstawie której niektóre banki wyliczają opłatę za skrytkę depozytową. Cena wynajmu skrytki bankowej jest różna w różnych bankach, często uzależniona od wielkości skrzynki, którą chcemy wynająć, okresu na jaki ją wynajmujemy i tego czy mamy w banku inne produkty bankowe. Ceny najczęściej wahają się od kilkuset do kilku tysięcy złotych rocznie.

Największym wyzwaniem związanym ze skrytkami bankowymi jest ich dostępność i ograniczona podaż na rynku. Dotyczy to przede wszystkim mniejszych miejscowości. Tylko niektóre banki oferują taką usługę swoim klientom i nie we wszystkich oddziałach. Banki, które mają aktualnie skrytki w swojej ofercie to m.in. PKO BP, Pekao, BOŚ Bank, Santander, BGŻ BNP Paribas. Warto więc wybrać się do oddziałów tych banków i zapytać o dostępność i warunki wynajmu skrytki.

W przypadku skrytek bankowych warto również wiedzieć, że nie tylko właściciel ma do nich dostęp. W sytuacjach określonych w prawie do skrytki może mieć dostęp:

  • Policja,
  • Centralne Biuro Antykorupcyjne,
  • Prokuratura,
  • Służba Celna,
  • Straż Graniczna,
  • Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
  • Komornik.

Jeżeli istnieje podejrzenie, że zawartość skrzynki zawiera nielegalne przedmioty lub pochodzące z przestępstwa, powyższe służby mogą ją otworzyć i zarekwirować jej zawartość.

Komornik może zająć znajdujący się w niej majątek na podstawie wyroku sądu tak samo jak robi blokadę środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Pracownicy banku mogą otworzyć tylko skrzynkę w sytuacji, gdy skończył się termin jej wynajmu, a właściciel nie przedłużył bądź jej nie opłacił. Wówczas zawartość skrytki jest przenoszona do depozytu banku.

Zewnętrzna firma magazynowa

Natomiast zewnętrzna firma magazynowa to placówka, której konsument płaci za przechowywanie swoich aktywów w bezpiecznym miejscu. Niektóre osoby nie ufają bankom i po prostu skłaniają się ku innym źródłom bezpieczeństwa. Wybierając zewnętrzną firmę zajmującą się tego rodzaju usługami, należy wziąć pod uwagę jej poziom bezpieczeństwa, własności, dostępności i ochrony.

Na rynku spotyka się również oferty przechowywania metali szlachetnych w skarbcach należących do producentów lub dystrybutorów. Należy pamiętać, że oferta producentów jest kierowana do dużych graczy i inwestorów branżowych, a nie indywidualnych inwestorów. Jeżeli ktoś oferuje zdeponowanie zakupionego u niego złota czy innego metalu bezpośrednio w skarbcu producenta, należy wnikliwie zweryfikować, kto jest właściwym deponentem zakupionego metalu i jaka jest jego wiarygodność.  

Dostępna jest również oferta dystrybutorów na przechowywanie zakupionych u nich metali w ich skarbcach. Należy sprawdzić koszt takiej usługi przechowywania a także zweryfikować wnikliwie wiarygodność i kondycję finansową dystrybutora złota, któremu zamierzamy powierzyć nasze oszczędności, aby się nie okazało, że dystrybutor zbankrutuje, a nasze złoto lub inne metale zniknęły, bo ktoś je drugi raz sprzedał lub komornik zajął zawartość skarbca.

Mam przykre doświadczenia z takimi firmami, dlatego też nie jestem zwolennikiem przechowywania złota w tego typu firmach.

Sam zdecyduj, gdzie chcesz przechowywać złoto mając już wiedzę, na co należy zwrócić uwagę wybierając odpowiednie miejsce.

Jeżeli masz pytania, zadaj je w komentarzu.

Jak inwestować w produkcję filmową i czy to się opłaca?

To proste. Trzeba znaleźć dobrego producenta i reżysera, który w ten sposób finansuje swoją produkcję filmową.

Producent powinien mieć już na swoim koncie udokumentowane sukcesy zarówno pod względem oglądalności filmu jak i pod względem zyskowności.

Następnie, podpisujesz umowę inwestycyjną i nabywasz prawa do zysków w filmie, który ma powstać. Obok umowy inwestycyjnej, będziesz musiał także podpisać z producentem filmu umowę o zachowaniu poufności. Zobowiązujesz się w ten sposób do zachowania w tajemnicy poufnych materiałów lub informacji.

Co istotne, warunki zwykle są takie, że jako inwestor nie będziesz mógł ingerować w proces twórczy reżysera podczas nagrywania filmu. Natomiast poznasz jaka będzie jego obsada, ogólny opis fabuły i grupa docelowa, do której będzie on kierowany. Kluczowe znaczenie ma jednak budżet, czyli kwota za jaką zostanie wyprodukowany film. Im mniejszy tym lepiej, bo dzięki temu rośnie szansa na zyski. Ale oczywiście pieniędzy musi być tyle, by film miał odpowiednią jakość.

Jeżeli zainwestujesz, to zostaniesz zaproszony także na plan zdjęciowy, aby zobaczyć jak wykorzystywane są twoje pieniądze. Będziesz mógł uczestniczyć w castingu do epizodycznej roli w filmie.

Po premierze otrzymasz informacje o przychodach ze sprzedaży wraz z określeniem zysku.

Zwykle wtedy powinien być wypłacany kapitał. Jeżeli film wyjdzie na plus, to zyski będą spływały przez dłuższy czas. Nawet do 5 lat od premiery filmu, proporcjonalnie do zainteresowania i kolejnych etapów jego komercjalizacji.

Warto pamiętać, że najważniejszy w tym procesie jest wybór producenta i tak jak wcześniej wspomniałam odpowiednia wielkość budżetu. W polskich warunkach to zwykle maksymalnie do 10 mln złotych. Filmy o zasięgu globalnym potrzebują dużo większego budżetu. Na warunki polskie jest on dużo mniejszy niż budżety chociażby australijskie, nie wspominając o budżetach hollywoodzkich.

W momencie pisania tego artykułu jest ciekawa inwestycja filmowa znanego producenta i reżysera. Ma on duże osiągnięcia jako producent i reżyser.

Tym bardziej ciekawa, że jest to jego pierwszy film anglojęzyczny o zasięgu globalnym jako serial kierowany do kanałów streamingowych.

Estymacja zysku dla inwestora to ponad 540% wypłacanego do 5 lat od daty premiery. To bardzo dobra dywidenda wypłacana kilka razy w roku.

Są też organizowane spotkania online z producentem.

Jeżeli chcesz otrzymać szczegółowe informacje to napisz do mnie na kontakt@annabednarczyk.pl podając dane kontaktowe.

Inwestuj globalnie z robodoradcą

Masz czasami dość giełdowego zamieszania i wpatrywania się w zielone lub czerwone indeksy? Może warto rozważyć przeznaczenie części portfela na globalnie zdywersyfikowany portfel akcji i obligacji. Jak się okazuje, może być to proste i tanie.

.

Usługa stworzona przez słowacki fintech Finax szybko zyskuje popularność nad Wisłą. W czerwcu z Finax, który ma już oddział w Polsce, korzystało ponad 9 tys. inwestorów z Polski, a wartość ich aktywów przekroczyła  250 mln zł. Powodów jego szybko rosnącej popularności jest wiele. Finax jest usługą dającą ekspozycję na ETF-y, które inwestują w kilkanaście tysięcy papierów wartościowych z całego świata. Nie wymaga też znaczącego zaangażowania czasowego i dostosowuje strategię do profilu ryzyka konkretnej osoby. To algorytm na podstawie udzielonych w ankiecie odpowiedzi stworzy „skrojoną na wymiar” strategię i modelowy portfel z ETF-ów. Po stronie inwestora pozostaje zapewnienie środków na jej realizację, przy czym minimalne wpłaty zaczynają się od 100 zł. Innymi słowy, za 100 zł masz już dostęp do ponad 7 000 akcji największych światowych spółek i ponad 6 000 obligacji państw i globalnych spółek.

Dekalog inteligentnego inwestowania

„Giełda to takie miejsce, w którym bogactwo przechodzi od aktywnych do cierpliwych”. Ten cytat z Warrena Buffetta zna zapewne każdy inwestor. Amerykański miliarder zbił fortunę nie dzięki day tradingowi, nie poprzez łapanie dołków, tylko dzięki cierpliwości i regularnemu oszczędzaniu. Buffett jest najlepszą reklamą inwestowania długoterminowego. Akcje wybranych spółek trzyma przez długie lata. Po drodze zalicza mniejsze lub większe korekty, a nawet okresy bessy, ale niemal zawsze wychodzi na swoje. Podobnie jest z całym rynkiem. Indeksy zaliczają tąpnięcia, ale długim terminie przez większość czasu rosną. Dlaczego więc tego nie wykorzystać?

 
 

Zawsze z głową

„Inwestowanie powinno być raczej jak oglądanie schnącej farby lub rosnącej trawy. Jeśli chcesz emocji, weź 800 dolarów i ruszaj do Las Vegas”. Paul Samuelson trafił w punkt. Żeby inwestować i zarabiać na giełdzie wcale nie trzeba spędzać długich godzin przed monitorem z przysłowiowym „palcem na klawiszu”. Aktywny trading daje olbrzymią dawkę adrenaliny, ale też wiąże się z wysokim ryzykiem i nie sprawdza się u każdego (czyt. bywa, że kończy się dotkliwą stratą). W rzeczywistości w wielu momentach granie pod szybki zysk bardziej przypomina hazard niż inwestowanie.

Paradoksalnie największym zagrożeniem dla naszego kapitału potrafimy być my sami. Lista mentalnych pułapek jest naprawdę długa i nawet jeśli ją znamy, wciąż możemy popełnić błąd. Pod tym względem robodoradca ma przewagę. W inwestycjach nie kieruje się emocjami czy sentymentem do branży, firmy lub marki. To algorytm, który wybiera dla klienta odpowiedni portfel zgodnie z parametrami wskazanymi przez niego (cel, stosunek do ryzyka, sytuacja finansowa, doświadczenie).

Ważny jest cel

W Finaxie inwestor już na starcie określa cel i horyzont inwestycyjny. To m.in. te czynniki będą determinowały skład przyszłego portfela i w efekcie stopę zwrotu. Jakie są najpopularniejsze, deklarowane cele portfeli wśród Polskich klientów?

  • 60 proc. – budowanie bogactwa
  • 21 proc. – emerytura
  • 12 proc. – dzieci
  • 11 proc. – poduszka finansowa

    Wartości nie sumują się do 100 proc., bo jeden klient może mieć kilka (maksymalnie 99) kont.

Dywersyfikacja, głupcze

Widzisz powyższą szachownicę? Prawda, że nie ma w niej żadnego wzoru? To fundusze ETF z portfeli Finax, uszeregowane od najlepszego do najgorszego w danym roku. Konia z rzędem temu, kto przewidzi kolejność w następnym roku. Doświadczeni inwestorzy dobrze wiedzą, że nie wkłada się wszystkich jajek do jednego koszyka, czyli nie inwestuje całego kapitału w jeden instrument. I nie chodzi tu tylko o podatność na wahania cen, ale także o stres jaki towarzyszy takiej inwestycji.

Gdybyśmy mieli wskazać jedną cechę Finaxa, która robi największe wrażenie, to zdecydowanie jest nią skala dywersyfikacji. Firma inwestycyjna, którą w Polsce kieruje Przemek Barankiewicz (były redaktor naczelny serwisów Bankier.pl i Puls Biznesu, wiceprezes CFA Society Poland), oferuje 10 funduszy ETF, które zawierają m.in. indeksy amerykańskich dużych, średnich i małych firm (S&P 500, S&P 400, Russell 2000), europejskich spółek różnej wielkości (Euro Stoxx 600, MSCI Europe Small Cap), akcji firm z krajów wschodzących (MSCI Emerging Markets), globalnych obligacji rządowych (Citi World Government Bond Developed Markets, Bloomberg Barclays Emerging Markets Sovereign), europejskich obligacji firm (Bloomberg Barclays Euro Corporate Bond, iBoxx EUR Liquid High Yield).

Za pośrednictwem portfelów Finax inwestujesz jednocześnie w:

  • 500 największych amerykańskich firm (np. Facebook, Apple, Coca-Cola …)
  • 400 najważniejszych amerykańskich firm średniej wielkości (np. US Steel, Avon, Energizer)
  • 2000 wiodących, niewielkich amerykańskich firm (np. GoPro, Guess?, WD-40)
  • obligacje korporacyjne strefy euro
  • 985 małych europejskich firm (np. Uniqa, Philips, Juventus)
  • blisko 2000 wiodących firm z krajów takich jak Chiny, Brazylia czy Rosja.

Ale na szerokim portfolio dywersyfikacja w Finax się nie kończy. Przez cały okres inwestycji o odpowiednie dopasowanie portfela i rozłożenie ryzyka dba mechanizm rebalansowania. Poszczególne konta klientów różnią się udziałem poszczególnych funduszy zgodnie z wybranym ryzykiem portfela. Kompozycja portfela zmienia się wraz z upływem czasu, ponieważ 10 poszczególnych klas aktywów nigdy nie rozwija się w takim samym tempie. Niektóre rosną szybciej niż inne lub też niektóre rosną, podczas gdy inne spadają.

Jeżeli na przykład algorytm wybierze dla klienta zrównoważony portfel składający się w 50 proc. z funduszy akcyjnych i w 50 proc. z obligacji, to za kilka lat udział akcji może zmienić się na 70 proc., a udział obligacji na pozostałych 30 proc. Taki portfel ma już jednak diametralnie inną strategię inwestycyjną oraz ryzyko. Czy warto rebalansować? Według symulacji, tak, ponieważ w dłuższym okresie maksymalizuje zyski (automat sprzedaje drogo i kupuje tanio). Michał Szafrański i Jacek Lempart wyliczyli nawet, że przyjęty przez Finax algorytm rebalansowania w portfelu z przeważającym udziałem akcji dodaje przeciętnie ok. 0,45 punktu procentowego do rocznego wyniku. Pierwszy z blogerów zainwestował zresztą z Finax pokaźne środki, a jego prawdziwy portfel można śledzić online.

Pasywnie = taniej

Długoterminowe inwestowanie powinno być tanie. To właśnie ceny odpowiadają za pasywną rewolucję, która dokonuje się na światowych rynkach. Jeśli ktoś ma wątpliwość, czy do niej faktycznie dochodzi, wystarczy zerknąć na przepływy do funduszy, opublikowane niedawno w „Financial Times’:

W perspektywie lat liczy się każdy grosz, każdy punkt procentowy prowizji czy opłaty za zarządzanie. Polski inwestor nie ma w tej kwestii lekko. Praktycznie wszystkie dostępne fundusze od lat pobierają kilkuprocentowe opłaty, dużo wyższe niż na Zachodzie. Skalą „drożyzny” zajęło się nawet Ministerstwo Finansów, które odgórnie ograniczyło stawki. W 2022 roku stawka maksymalna wynosi 2 proc., ale polskie TFI „radzą” sobie z nią dodając inne opłaty, np. tzw. success fee za pobicie benchmarku.

Na tle aktywnie zarządzanych funduszy oferta słowackiego fintechu wypada tanio. Roczna opłata za zarządzanie portfelem w Finax to 1 proc. rocznie + VAT. Do tego dochodzą opłaty manipulacyjne przy wpłatach poniżej 1 tys. euro (lub równowartości w PLN). UWAGA: w ramach współpracy z Anną Bednarczyk, opłata ta jest zniesiona dla tych, którzy skorzystają z tego linku do 15 lipca.

Finax nie pobiera opłat transakcyjnych, za przechowywanie, od osiągniętego zysku czy za wypłatę środków.

Na koniec najważniejsze, czyli wyniki…

Finax popiera długoterminowe podejście do inwestowania, ale warto czasem zerknąć na wyniki. W końcu inwestujemy dla zysku. W 2021 r. stopy zwrotu z portfeli Finax były bardzo wysokie, zwłaszcza w portfelach akcyjnych. Ale patrzmy na stopy zwrotu z modelowych portfeli w perspektywie 10, 15 lat. To dużo ostrożniejsze, a przecież sam Warrent Buffett jest legendą dlatego, że potrafi utrzymać 20% średniorocznego zysku przez kilkadziesiąt lat. Na utrzymanie wyników z 2021 roku zatem nie liczmy.  

Początek 2022 r. zdaje się potwierdzać te przypuszczenia. To najgorszy od kilkudziesięciu lat okres na rynkach, ale – dzięki geograficznej i sektorowej dywersyfikacji – portfele Finax i tak radzą sobie lepiej niż większość rynku. Spadki wartości w pierwszych pięciu miesiącach były jednocyfrowe, podczas gdy rynek pogrążony jest w bessie. Długoterminowy inwestor nie powinien bać się przeceny, a raczej ją wykorzystywać do okazyjnych zakupów i zwiększania zaangażowania na rynku. Ale oczywiście inwestowanie wiąże się z ryzykiem i każdy z czytelników powinien rozważyć własną sytuację finansową.

…i bezpieczeństwo

Finax to słowacki dom maklerski, w Polsce działający w formie oddziału. Jego działalność jest nadzorowana przez Narodowy Bank Słowacji, a nad Wisłą przez Komisję Nadzoru Finansowego. Finax jest częścią systemu gwarancji depozytów za pośrednictwem Funduszu Gwarancji Inwestycyjnych. Majątek każdego inwestora jest chroniony do równowartości 50 000 euro.

UWAGA: w ramach współpracy z Anną Bednarczyk, opłata za niskie wpłaty została  zniesiona dla tych, którzy skorzystają z tego linku do połowy lipca 2022 r. Tekst, który czytasz, powstał przy współpracy komercyjnej z Finax

Przemek Barankiewicz, CFA

Dyrektor Oddziału Finax

Trzy kroki do zostania profesjonalnym traderem

Droga do dobrych wyników na forex jest trudna i niebezpieczna. Tę drogę można podzielić na trzy główne kamienie milowe. Każdy z nich wymaga dyscypliny, czasu i cierpliwości.

1. Edukacja

Zaczynając od podstawowego zrozumienia czym są rynki finansowe, jak działają a kończąc na wyrafinowanych technikach zarządzania ryzykiem, czytania wykresów analizy technicznej, psychologii tradingu i jeszcze kilku innych rzeczy, które musisz się nauczyć.

Na początku najprawdopodobniej będziesz sparaliżowany złożonością całego systemu.

Nawet wybór nauczyciela nie jest taki prosty, biorąc pod uwagę wiele możliwości, które możesz znaleźć w internecie.

Wskazane jest abyś na początku uczył się tradingu na rachunku demo, abyś mógł zastosować w praktyce to czego nauczyłeś się.

2. Inwestycja w edukację

Kolejnym krokiem jest otworzenie prawdziwego konta handlowego i zasilenie go swoimi zaoszczędzonymi pieniędzmi. Wydając pieniądze na edukację a następnie wpłacając na swoje pierwsze realne konto handlowe (pewnie nie ostatnie) wymagana jest wystarczająca ilość pieniędzy.

Przygotuj się na straty, przygotuj się na wysadzenie swojego pierwszego i drugiego konta handlowego i zasilenie go ponownie.

Przygotuj się na to, że większość źródeł edukacyjnych nie spełni twoich oczekiwań.

Nie znam żadnego tradera, któremu udałoby się handlować bez zainwestowania w to ogromnej sumy pieniędzy.

3. Praktyka

Z zainwestowanymi pieniędzmi i zdobytą wiedzą musisz ćwiczyć na prawdziwym koncie.
Musisz wybrać strategię handlową, która Ci się spodoba i zacząć z nią handlować.

Dość szybko zorientujesz się, że wiedza teoretyczna nie ma nic wspólnego z realnymi warunkami rynkowymi. Będziesz zmieniać strategie handlowe, jedna po drugiej, aż znajdziesz taką, która naprawdę ma dla ciebie sens.

Następnie spędzisz kilka miesięcy, a nawet lat bawiąc się tym, ucząc się zasad i stale doskonaląc swoje strategie.

W pewnym momencie przestaniesz przegrywać, wtedy twoje konto zacznie stale rosnąć i staniesz się dochodowym traderem.

 

Ponieważ warunki rynkowe stale się zmieniają musisz być czujny i nauczyć się przetrwać w zmieniającym się środowisku.

Aby utrzymać się na powierzchni wymagana jest edukacja, aktywne inwestowanie i praktyka.

Można też inaczej, możesz od razu zacząć zarabiać na foreksie przy pomocy algorytmów (automatów) i dopiero zacząć się uczyć.

Co to są algorytmy i jak na nich zarabiać? O tym pisałam tutaj.

Mam nadzieję, że ten artykuł pozwoli Ci podjąć właściwą decyzję.

Jeśli jesteś gotów dużo się uczyć, zainwestować pieniądze i ćwiczyć wiele lat nie zarabiając ani grosza to pewnego dnia na pewno ci się uda.

Albo od razu zacząć zarabiać przy pomocy automatów i uczyć się.

Napisz w komentarzu co myślisz, którą drogą chcesz pójść: od razu zarabiać i uczyć się, czy poświęcić czas na naukę i zostać po latach profesjonalnym traderem.

 

10 sposobów na szalejącą inflację

Inflacja bije historyczne rekordy. W lipcu wzrosła do 5 proc. w skali roku i była najwyższa od dekady. W sierpniu wzrosła do 5,5 proc., we wrześniu znowu podskoczyła, osiągając 5,9 proc. w skali roku i pobijając 20-letni rekord.

Trzymanie pieniędzy w bankach zupełnie się nie opłaca. Stąd należy poszukiwać innych from ochrony naszych pieniędzy przed inflacją.

Aby chronić kapitał, trzeba się nagimnastykować i ciągle szukać możliwości inwestowania aby dobrze nie tylko chronić kapitał, ale także go pomnażać.

Biorąc pod uwagę, że w dobie internetu mamy nieograniczone możliwości poszukiwania inwestycji zarówno w kraju jak i za granicą, to nie dla wszystkich jest to w zasięgu ręki ze względu na brak wiedzy, znajomości języka czy też wiele oszustw, które czasami ciężko zweryfikować.

Zawsze przed wyborem konkretnego produktu trzeba oszacować ryzyko.

Dzisiaj opiszę 10 różnych sposobów w co inwestować, by chronić kapitał przed szalejącą inflacją.

1. Obligacje indeksowane inflacją lub stopą procentową

Jednym z podstawowych rozwiązań są emitowane przez Ministerstwo Finansów obligacje indeksowane inflacją. Stałe oprocentowanie jest dostępne w pierwszym okresie odsetkowym, z kolei oprocentowanie zmienne, uzależnione od inflacji, w drugim i kolejnych latach inwestycji.

Przykład: 4-letnie obligacje indeksowane inflacją.

Inwestycja 10 000 zł.
Po roku mamy 130 zł odsetek i w każdym następnym roku 0,75% + inflacja. Odsetki wypłacane są co roku. Po pierwszym roku przy obecnej inflacji już mamy wartościowo mniej pieniędzy.

W przypadku funduszy obligacji mamy jeszcze mniej, bo należy wziąć pod uwagę opłatę za zarządzanie (zwykle około 1%).

W przypadku funduszy mogą to być też obligacje korporacyjne, które zazwyczaj są wyżej oprocentowane niż te Skarbu Państwa. Należy to sprawdzić w opisie funduszu.

2. Akcje

Dla osób, które chcą zarobić więcej mogą inwestować w akcje.
Pamiętajmy jednak, że ceny akcji mogą iść w górę albo w dół.

Samodzielne wybieranie spółek, których akcje chcemy kupić, jeśli jesteśmy osobą niedoświadczoną, może być dużym wyzwaniem.

Warto jednak zacząć interesować się tym rynkiem. Można też pokusić się o rynki zagraniczne, gdzie ten wybór jest zdecydowanie większy.

Jeżeli jednak nie chcesz zagłębiać się w analizy i poszukiwania perełek, które dadzą zarobić, to możesz inwestować za pomocą funduszy zwanych ETF-ami, które mają w jednym miejscu np. cały portfel 500 akcji z indeksu S&P w USA. Opłaty za zarządzanie są zdecydowanie niższe niż w zwykłych funduszach otwartych (mniej niż 1%, a przypadku funduszu otwartych akcyjnych jest to około 3%).

ETF-y można znaleźć zróżnicowane zarówno pod kątem sektora jak i regionu inwestycji. Niestety na rynku polskim jest mało dostępnych tych ETF-ów. Polecam ze skorzystania otwarcia rachunku w Degiro.pl gdzie jest szeroki wybór i zdecydowanie niższe opłaty transakcyjne niż w polskich biurach maklerskich.

3. Rynek forex

Rynek forex – jest to miejsce do handlu światowymi walutami. Można na tym rynku dobrze zarabiać, ale potrzeba doświadczenia. Na początku warto otworzyć sobie konto demo u sprawdzonego brokera jakim jest np. ICMarkets.com i poćwiczyć. Konieczne jest opracowanie strategii, taktyki i zapoznanie się z prawami nim rządzącymi.

Można też skorzystać z wysokiej jakości algorytmów, które za nas podejmują decyzją o wejściu w rynek jak i o wyjściu. Szerzej pisałam o tym w artykule „Co to są i jak działają algorytmy forex?”

4. Nieruchomości

Pomimo rosnących cen nieruchomości inwestycja w mieszkania nadal się opłaca. Co prawda ceny mieszkań rosną szybciej niż stawki najmu, co powoduje, że rentowność nowych inwestycji w mieszkania na wynajem spada, to nadal pozwala czerpać atrakcyjne zyski. Z analizy Expandera i Rentier.io wynika, że przypadku zakupu za gotówkę średniej wielkości mieszkania rentowność netto w III kwartale tego roku wyniosła 3,56 proc. (przy 11 miesiącach obłożenia). Dla porównania w I kwartale było to 3,61 proc.

Nieco bardziej pogorszyła się sytuacja w przypadku zakupu finansowanego w połowie kredytem. Tu rentowność netto, już po uwzględnieniu wzrostu oprocentowania kredytu, spadła z 3,1 do 2,7 proc. Gdyby natomiast stopy procentowe jeszcze bardziej wzrosły i np. powróciły do poziomu sprzed pandemii, to rentowność dla kupowanych obecnie mieszkań spadnie do 2,1 proc. Ale przy inwestycji w mieszkanie jest jeszcze dodatkowy element – możliwy zysk ze wzrostu wartości mieszkania.

5. Kruszce

Najczęściej kupowanym kruszcem jest złoto. W 2020 r. najbardziej popularna firma zajmująca się sprzedażą złota sprzedała 2,1 tony  tego szlachetnego metalu. To dwa razy więcej niż rok wcześniej. Inwestycja w złoto powinna być traktowana jako lokata długoterminowa.

Trzeba też pamiętać, że nie to jest inwestycja wolna od ryzyka. Złoto kupowane systematycznie pozwala na uśrednianie ceny i tym samym jest bardziej zyskowne w przypadku nagłych spadków. We wpisie Czy warto kupować systematycznie złoto” dowiesz się więcej.

Złoto powinno być przechowywane w zasięgu ręki, aby w razie potrzeby móc po nie szybko sięgnąć. Dla niektórych to stanowi problem.

Rozwiązaniem mogą być inne złote alternatywy, jak kontrakty czy fundusze. To jednak już jest wirtualne złoto. Warto też przyglądać się srebru. Jego cena rośnie nieprzerwanie od I kwartału 2020 r. Szacunki mówią, że cena srebra będzie nadal rosnąć. Wszystko dlatego, że wykorzystywane jest do produkcji paneli słonecznych. To idealny przewodnik elektryczny ogniwa. Szacuje się, że sektor fotowoltaiki odpowiada za 10 proc. światowego zapotrzebowania na ten kruszec.

6. Diamenty

Diamenty są dla inwestorów bardzo dobrym punktem odniesienia. Warto zróżnicować inwestycje np. pod kątem surowców. Jedni inwestują tylko w złoto, ale są też tacy, którzy inwestują w złoto, srebro, platynę i na przykład właśnie w brylanty. Diamenty inwestycyjne, to najprościej rzecz ujmując, szlifowane diamenty o jak najlepszej jakości. Więcej o diamentach możesz dowiedzieć się tutaj.

7. Start-upy

Coraz większą popularnością cieszy się inwestowanie w start-upy. Umożliwia to rozwój platform crowdfundingowych. Dzięki nim wystarczą niewielkie sumy, by móc inwestować w biznesy na bardzo wczesnym etapie. Takie inwestycje są obarczone ryzykiem – nigdy nie wiadomo, czy dany start-up odniesie sukces i wypłynie na szerokie wody. Kluczową kwestią jest tutaj dobra ocena potencjału danego projektu.

8. Kryptowaluty

Rosnącą popularnością cieszą się kryptowaluty. Rynek bardzo szybko się rozwija. Sukces bitcoina doprowadził do rozwoju wielu alternatywnych kryptowalut, nazywanych “altcoinami”. Inwestycja jest jednak obarczona dużym ryzykiem. 

Rynek kryptowalut nie posiada szczególnej regulacji – nie jest to część rynku finansowego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, w związku z tym nie podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. Ponieważ jest to rynek nieregulowany, brak jest również szczegółowych i systemowych rozwiązań zapewniających bezpieczeństwo inwestorów oraz ułatwiających im ewentualne dochodzenie roszczeń od nierzetelnych przedsiębiorców.
Największą giełdą kryptowalut jest obecnie Binance.com, gdzie można zakupić kryptowaluty.

9.Zegarki, samochody i dobry alkohol

Sposobem na ochronę sporego kapitału może być ulokowanie go w dobra luksusowe. To wybór dla osób zamożnych. Odpowiednio wybrany zegarek, najlepiej złoty i z limitowanej serii, może przynieść bardzo atrakcyjną stopę zwrotu. Dotąd najdroższy zegarek na świecie sprzedano za 31 mln zł. Był to model Patek Philippe Grandmaster Chime Ref. 6300A .

Dobrą lokatą może być zakup samochodu – tutaj też najlepszym wyborem są limitowane kolekcje, szczególnie aut sportowych. Odpowiedni wybór alkoholu, szczególnie wina lub whisky, również może być dobrą inwestycją, pod warunkiem, że znamy się na tym i potrafimy odróżnić ziarna od plew.

10. Sztuka

Sztuka od zawsze była przedmiotem pożądania w domach, które kochały sztukę. Ostatnio padają kolejne rekordy. Na początku października na aukcji DESA Unicum padł historyczny rekord, jeśli chodzi o obraz Zbigniewa Beksińskiego. “Postać” została sprzedana za blisko 2 mln zł. Na przestrzeni ostatniej dekady wartość obrazu wzrosła prawie 27-krotnie!

Poznałeś 10 różnych sposobów ochrony przed inflacją. Sam możesz zdecydować, co rezonuje z Tobą najbardziej pod względem ryzyka, dostępności i wiedzy na dany temat inwestowania i zacząć chronić swoje pieniądze przed inflacją. Ochrona nie będzie w niektórych przypadkach całkowita, ale warto zadbać, aby gotówka nie leżała w przysłowiowej skarpecie.

Napisz w komentarzu pytania, które Ciebie nurtują. Podziel się swoimi przemyśleniami na temat poszczególnych inwestycji.

Jak zdywersyfikować portfel inwestycyjny?

"Nigdy nie sprawdzaj głębokości rzeki obiema stopami" - Warren Buffett

Załóżmy, że otrzymałeś premię w wysokości 1000 zł albo odziedziczyłeś 100 000 zł.  Co byś zrobił z takim pieniędzmi? Wpłaciłbyś na konto oszczędnościowe albo na Indywidulne Konto Emerytalne czy zainwestowałbyś w bitcoiny. A może po prostu kupiłbyś akcje spółki, która Twoim zdaniem będzie miała wysokie stopy zwrotu?

Umieściłbyś to w jednym miejscu czy rozłożył w różnych szufladach. Odpowiedź na to ostatnie pytanie jest kluczem do Twojej finansowej przyszłości.

Alokacja aktywów stanowi najistotniejszą inwestycyjną decyzję Twojego życia, ważniejsze niż jakakolwiek pojedyncza inwestycja w akcje, obligacje, nieruchomości czy cokolwiek innego. Na czym polega różnica? Decyzja finansowa jaką podjąłeś aby automatycznie odkładać część Twojego dochodu na procent składany pozwala Tobie wejść do gry.

Jeśli jednak już postanowiłeś do niej wejść, musisz w niej zostać na długo! Możesz wszystko stracić, jeśli nie będziesz starannie wybierać miejsc, w których lokujesz swoje pieniądze.

Każdy może się stać bogaty; alokacja aktywów uczy jak pozostać bogatym.

Dawid Swensen, gwiazda wśród inwestorów instytucjonalnych powiedział, że są tylko trzy narzędzia pozwalające ograniczyć ryzyko i zwiększyć szanse na ewentualny finansowy sukces.

  1. Dobór papierów wartościowych – obstawianie akcji
  2. Przewidywanie ruchów rynku – długoterminowe zakłady o kierunek kursów
  3. Alokacja aktywów – długoterminowa strategia dywersyfikacji inwestycji.

Zdecydowanie największe znaczenie spośród nich ma alokacja aktywów. Tak naprawdę odpowiada ona za 100% zysku w świecie inwestycji.

Alokacja aktywów to coś więcej niż dywersyfikacja. Oznacza podział pieniędzy na różne klasy czyli rodzaje inwestycji (takie jak akcje, obligacje, towary, nieruchomości) w określonych z góry proporcjach, dostosowanych do Twoich celów lub potrzeb, skłonności do ryzyka lub etapu życia.

Nieważne czy masz tylko 1000 zł, czy zamierzasz zaoszczędzić i zainwestować 100 000 zł zasady powinieneś zastosować bezwzględnie od zaraz.

Ile razy zdarzyło się Tobie zmienić w korku pas na szybszy i za chwilę obserwować jak mijają Ciebie samochody jadące pasem teoretycznie wolniejszym. Wydaje Ci się, że jakaś droga będzie szybsza lecz okazuje się to nieprawdą.

To samo może się przytrafić Twoim inwestycjom. Różnica polega na tym, że jeśli pomylisz się w sprawie Twojej inwestycji na przyszłość, będzie to zbyt wielki błąd. Wszystko będzie skończone możesz stanąć przed groźbą utraty domu albo poszukiwania pracy w wieku 70 lat albo braku pieniędzy na edukację dzieci.

Harry Markowitz, noblista, ojciec teorii portfelowej wypowiedział słynne zdanie "Dywersyfikacja jest jedynym darmowym obiadem"

Dlaczego? Ponieważ rozłożenie pieniędzy na wiele różnych inwestycji obniża ryzyko, podnosi rentowność w długim czasie i nic nie kosztuje.

Wszyscy znamy stare porzekadło nie wkłada się wszystkich jajek do jednego koszyka. Alokacja aktywów ochroni Ciebie przed tym błędem. Zasada ta wydaje się oczywista, lecz ilu znasz ludzi, którzy ją łamią?

Mam znajomego, który jest takim miłośnikiem akcji małych spółek, że w akcje jednej z nich włożył wszystkie swoje pieniądze. Przez chwilę była to najlepsza inwestycja w akcje, aż do momentu gdy w ciągu kilku zaledwie tygodni kurs tej spółki spadł o 40%. Bolało!

Co rośnie musi spaść! Oznacza to, że każda inwestycja jaką wybierzesz straci od połowy do nawet dwóch trzecich swojej wartości. Większość ludzi woli lokować w jednego rodzaju inwestycje, ponieważ uważa, że wie najlepiej albo dlatego, że coś akurat daje wysokie zyski.

Niektórzy ludzie wkładają całe pieniądze w nieruchomości, inni w akcje, obligacje czy towary. Niezależnie od tego jak dobrze planujesz, dla każdego rodzaju aktywów przyjdzie dzień spadków. Dlatego jeśli będziesz dobrze dywersyfikować wygrasz.

Zasada 1: Warrena Buffetta mówi nie trać pieniędzy, 2 zasada: patrz zasada nr 1”

Tony Robbins podzielił aktywa na dwa koszyki:

  1. Koszyk bezpieczeństwa i spokoju ducha
  2. Koszyk ryzyka i zysku

Do pierwszego zaliczył gotówkę i jej ekwiwalenty na przykład fundusze rynku pieniężnego, obligacje, lokaty terminowe, Twój dom i polisę na życie.

Natomiast w koszyku ryzyka i zysku znalazły się akcje, udziały w spółkach, fundusze inwestycyjne, fundusze indeksowe i fundusze notowane na giełdzie (ETF-y), obligacje wysoko dochodowe, nieruchomości, towary takie jak złoto, srebro, ropa, bawełna, waluty, przedmioty kolekcjonerskie tak jak sztuka, wino, numizmaty, samochody, antyki.

Oprócz dywersyfikacji pomiędzy tymi koszykami powinieneś dywersyfikować również w ich obrębie. Powinno się dywersyfikować na poziomie instrumentów, na poziomie klas aktywów na poziomie rynków i na poziomie czasu.

Aby podjąć odpowiednią decyzję należy rozważyć trzy czynniki:

  1. etap życia na jakim jesteś
  2. Twoją tolerancję do ryzyka oraz
  3. Twoją płynność.

Ile masz czasu na budowanie swojego bogactwa i popełniania błędów po drodze zanim zaczniesz korzystać ze zgromadzonych pieniędzy?

Jeżeli jesteś młody możesz być znacznie bardziej agresywny, ponieważ będziesz miał więcej czasu na odrobienie ewentualnych strat. Twoje wartości zależą również od tego jak duże masz dochody. Jeśli zarabiasz dużo stać Cię na popełnienie większej liczby błędów, prawda?

Alokacja aktywów dla każdego będzie inna, bo każdy jest na innym etapie życia, ma inna tolerancję do ryzyka oraz inne dochody.

To od Ciebie teraz zależy jak to sobie poukładasz.

Jeżeli uważasz, że ten artykuł jest wartościowy to go udostępnij na swoich mediach społecznościowych. Masz jakieś pytania, to zadaj je w komentarzu.

Czy warto inwestować na polskiej giełdzie?

Giełda Papierów Wartościowych została założona w 1991 roku czyli w tym roku obchodzi trzydziestolecie.

Przez ten czas wiele się wydarzyło. Dużo spółek zadebiutowało ale też całkiem sporo się z niej wycofało. Dzisiaj jest 429 spółek z czego 382 krajowych i 47 zagranicznych o łącznej kapitalizacji 1 233 065,37 mln zł . Oprócz akcji na giełdzie są notowane obligacje i derywaty. Razem ponad 1100 instrumentów.
Warszawska giełda jest największą tego typu instytucją w Europie Środkowej. We wrześniu 2018 roku została zakwalifikowana do rynków rozwiniętych (Developed Markets). GPW była pierwszą giełdą z regionu Europy Środkowo-Wschodniej zakwalifikowaną do tego grona.

Niestety od 2017 roku ilość spółek na naszej giełdzie systematycznie spada. Liczba debiutów spadła o połowę.

Mała kapitalizacja

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie w skali globalnej nie odgrywa znaczącej roli. Łączna kapitalizacja światowych giełd jest na tyle duża, że GPW to zaledwie dzienne wahnięcie ich wyceny. Nie zmienia to jednak faktu, że na tle ościennych państw europejskich nasz rodzimy rynek spisuje się całkiem nieźle. W końcu na 429 spółek notowanych w tym momencie na warszawskim parkiecie, aż 47 z nich to spółki zagraniczne.

Kapitalizacja GPW musiałaby zwiększyć się 138-krotnie, aby dorównała NYSE. Na taką sytuację jednak póki co nie zanosi się.

Im mniejsza kapitalizacja spółek tym mniejsza płynność a tym samym mniejsza możliwość sprzedaży akcji w danym momencie po danym kursie notowań.

Co to oznacza dla przeciętnego inwestora? Im mniejsza kapitalizacja naszego rynku tym łatwiej przejąć na nim większy udział inwestorom zagranicznym i tak naprawdę kontrolować nasze indeksy. Zaangażowanie inwestorów zagranicznych na GPW jest z roku na rok coraz większe i obecnie generują oni ponad 50% obrotów rynku głównego.

Mało instrumentów finansowych

“Pasywna rewolucja” na GPW postępuje w tempie wolniejszym, niż życzyłoby sobie tego wielu inwestorów. Główny dostawca nowych ETF-ów na polskim rynku pracuje nad kolejnymi funduszami, a sama giełda chce przyciągnąć kolejne podmioty.

Polska giełda oferuje tylko 9 ETF’ów, czyli pasywnie zarządzanych funduszy inwestycyjnych.

Pierwszy ETF, który wszedł na GPW w 2010 roku wycofał się z polskiej giełdy w kwietniu tego roku.

Dla porównania na NYSE mamy dostęp do ponad 2000 pasywnie zarządzanych funduszy, dających ekspozycję na niemalże każdą klasę aktywów i praktycznie wszystkie liczące się rynki. Czemu to takie ważne?

Z dwóch powodów:

  1. Różnorodność ETFów pozwala nam wyszukiwać najtańsze rynki bądź sektory i tam przekierowywać swój kapitał.
  2. ETF’y są tanie w utrzymaniu. Zazwyczaj roczny koszt zarządzania nie przekracza 0,60%, a fundusze na główne indeksy są tak tanie, że ich koszt można pominąć. Utrzymanie najpopularniejszego chyba ETF’u na indeks S&P 500 czyli SPY kosztuje zaledwie 0,09 % rocznie.

Dla porównania w Polsce aktywnie zarządzane fundusze każą sobie płacić po 3% i więcej (w zależności od rodzaju) bez względu na osiągane wyniki.

Słabe wyniki

Niestety na wyniki naszej giełdy w dużym stopniu mają wpływ decyzje polityczne. Spadek obrotów od 2013-2016 przełamaliśmy dopiero w 2017 i to głównie dzięki zaangażowaniu inwestorów zagranicznych. Pomimo trwającej na rynkach globalnych hossy nie udało nam się poprawić wyniku z 2011.
Na wykresie niebieski kolor to WIG20, zielony to niemiecki DAX oraz żółty to amerykański indeks 500 największych spółek S&P500.

Przez dekadę wynik naszego indeksu to ponad 17% na minusie gdy tymczasem niemiecki indeks osiągnął ponad 120% na plusie i dwa razy tyle amerykański indeks.

Wielu inwestorów wini za słabe wyniki giełdy decyzje polityczne kolejno następujących po sobie rządów.

Wymienia się m.in.:

– ograniczenie roli OFE i przekazanie ich środków do ZUS, co spowodowało odpływ kapitału od kilkunastu milionów osób,

– próby zaangażowania spółek energetycznych do ratowania polskich kopalń,

– podatek od kopalin w momencie hossy na miedzi (co uderzyło w KGHM),

– podatek od instytucji finansowych, co pociągnęło w dół notowania banków,

– upolitycznienie zarządów spółek i zatrudnianie osób z zerowymi kompetencjami,

– znoszenie dywidend i wypłacanie zysków ze spółek z pominięciem inwestora mniejszościowego (znowu przykład KGHM).

Gdzie zatem inwestować?

Na szczęście mamy dostęp do giełd światowych. Wprawdzie u polskich brokerów ten dostęp jest jeszcze ograniczony a jeżeli już możemy kupić akcje na giełdach światowych to prowizje są kosmicznie wysokie.

Są jednak brokerzy zagraniczni którzy weszli do Polski i oferują swoje usługi.

Dla przeciętnego inwestora polskiego polecam Degiro, które ma szeroki wachlarz instrumentów finansowych na większości giełd na świecie i niskie opłaty.

Na podstawie analizy fundamentalnej można wybrać interesujące spółki z giełd światowych albo inwestować w całe indeksy za pomocą ETF-ów.